Không gian mạng - hiểu đúng, dùng đúng để bảo vệ buôn làng và cuộc sống bình yên của người dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đồng Nai

Hiện nay, điện thoại thông minh[1], Internet[2], mạng xã hội[3] đã trở nên quen thuộc với đời sống người dân, kể cả ở vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Không còn là khái niệm xa lạ, Internet đã trở thành “cầu nối số” giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng, học hỏi kỹ thuật sản xuất mới, trao đổi kinh nghiệm làm ăn, kết nối bạn bè, người thân ở khắp mọi miền chỉ bằng vài thao tác đơn giản trên điện thoại. Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đây không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là công cụ mở ra cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao dân trí và từng bước hòa nhập vào dòng chảy chung của xã hội hiện đại.Nhờ mạng Internet, mọi người có thể trao đổi thông tin, học tập kỹ thuật sản xuất, giới thiệu sản phẩm địa phương, tìm đầu ra cho nông sản, kết nối bạn bè gần xa chỉ bằng vài thao tác đơn giản. Tại tỉnh Đồng Nai, có khoảng 421.090 người thuộc 37 thành phần dân tộc thiểu số, chiếm gần 9,4% dân số toàn tỉnh. Nhu cầu truy cập thông tin, học tập, tiếp cận công nghệ đang ngày càng gia tăng. Nhiều hộ gia đình trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã biết sử dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm như mật ong rừng, măng khô, thủ công mỹ nghệ truyền thống, du lịch cộng đồng, tạo thu nhập mới, nâng cao đời sống và giữ gìn bản sắc văn hóa.

Hình 1. Ông Điểu Lích, Trưởng thôn 5, xã Bù Đăng, tỉnh Đồng Nai hướng dẫn người dân nộp thủ tục hành chính trực tuyến 

Bà con dân tộc thiểu số ngày càng chủ động sử dụng mạng xã hội như một công cụ hữu hiệu để quảng bá du lịch cộng đồng, giới thiệu và tiêu thụ nông sản, sản phẩm dệt thổ cẩm, cà phê, mật ong; đồng thời khai thác thông tin, học tập, giảng dạy và trao đổi kinh nghiệm sản xuất, kinh doanh. Việc ứng dụng không gian mạng đã giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao thu nhập, kết nối giao thương, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống, từng bước cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Thực tiễn đó khẳng định rằng, khi được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả, không gian mạng mang lại nhiều lợi ích thiết thực, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương.

Hình 2. Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Đồng Nai phối hợp Công an tỉnh tổ chức Hội nghị phổ biến kiến thứ và nâng cao nhận thức về ứng dụng công nghệ thông tin cho đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đồng Nai năm 2025

Trong tiến trình xây dựng nông thôn mới gắn với chuyển đổi số ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bà Thị Khưi - người dân tộc M’Nông, Giám đốc Hợp tác xã Điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch (thôn 5, xã Thọ Sơn, tỉnh Đồng Nai) là một điển hình tiêu biểu. Không chỉ tiên phong phát triển mô hình sản xuất điều hữu cơ bền vững, gắn với Phong trào thi đua “Cả nước chung sức xây dựng nông thôn mới” giai đoạn 2021–2025 và Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), bà Thị Khưi còn mạnh dạn ứng dụng không gian mạng để quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường, giới thiệu câu chuyện hạt điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch đến người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh. Qua các nền tảng số, sản phẩm điều hữu cơ của hợp tác xã từng bước khẳng định thương hiệu, nâng cao giá trị, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho đồng bào địa phương, góp phần lan tỏa hình ảnh người phụ nữ M’Nông năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm.

Hình 3. Bà Thị Khưi, Giám đốc, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Nông nghiệp điều hữu cơ Trảng Cỏ Bù Lạch, xã Thọ Sơn, tỉnh Đồng Nai - Tấm gương điển hình được vinh danh tại Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2025-2030

Tuy mang lại nhiều lợi ích thiết thực, không gian mạng cũng bộc lộ không ít mặt trái, đặc biệt trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số – nơi điều kiện kinh tế, trình độ tiếp cận và khả năng sàng lọc thông tin còn chưa đồng đều. Thực tế cho thấy, cùng với việc tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội ngày càng tăng, các hành vi lợi dụng không gian mạng để tung tin giả, thông tin sai sự thật, xuyên tạc chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về dân tộc, tôn giáo cũng diễn biến phức tạp. Nhiều nội dung xấu, độc được ngụy trang dưới danh nghĩa “bảo vệ quyền lợi người dân”, “bảo vệ tôn giáo”, “đòi công bằng xã hội” nhằm kích động tư tưởng cực đoan, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc, gây hoang mang dư luận, làm suy giảm niềm tin của Nhân dân, ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội ở cơ sở. Bên cạnh đó, không gian mạng còn bị lợi dụng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, dụ dỗ, lôi kéo người dân tham gia các hoạt động trái pháp luật; đã có những vụ việc người dân nhẹ dạ nghe theo lời xúi giục trên mạng, tụ tập đông người, vi phạm pháp luật, để lại nhiều hệ lụy cho gia đình và cộng đồng. Những hành vi này không chỉ vi phạm Luật An ninh mạng năm 2018, Luật Công nghệ thông tin, mà còn có thể bị xử phạt theo các quy định của pháp luật hiện hành về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, an ninh trật tự. Điều đó cho thấy, mặt trái của không gian mạng nếu không được nhận diện, phòng ngừa và xử lý kịp thời sẽ gây tác động lớn, lâu dài đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số, làm gia tăng nguy cơ mất ổn định ở cơ sở và ảnh hưởng tiêu cực đến khối đại đoàn kết các dân tộc trên địa bàn.

Vì vậy, mỗi người dân cần hiểu đúng và cẩn trọng khi sử dụng mạng xã hội:

2. Không vội tin, không bấm “chia sẻ” hoặc “bình luận” những thông tin chưa được kiểm chứng.

3. Không tham gia, không nghe theo lời dụ dỗ, kích động của kẻ xấu trên mạng.

4. Báo ngay cho chính quyền địa phương khi phát hiện nội dung xấu, lạ, gây chia rẽ.

5. Tôn trọng tôn giáo, phong tục của nhau; cùng giữ gìn đoàn kết buôn làng.

Không gian mạng đã, đang và sẽ tiếp tục gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Đồng Nai, mở ra nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Hiểu đúng để không bị dẫn dắt sai lệch, dùng đúng để phát huy mặt tích cực và phòng ngừa mặt trái của không gian mạng chính là chìa khóa để mỗi người dân tự bảo vệ mình, gia đình và buôn làng. Khi đồng bào nâng cao nhận thức, chủ động chọn lọc thông tin, chấp hành pháp luật, đoàn kết, tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước và đồng hành cùng chính quyền địa phương, không gian mạng sẽ trở thành công cụ hữu ích phục vụ học tập, sản xuất, làm ăn, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng cuộc sống bình yên, ổn định, góp phần củng cố khối đại đoàn kết các dân tộc và thúc đẩy phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.

Hình 5. Quy tắc 6 “không” bảo vệ bản thân trên không gian mạng theo Cục an toàn thông tin

[1] Điện thoại thông minh (smartphone) là loại điện thoại di động có nhiều chức năng giống như máy tính. Ngoài nghe gọi, nó có thể: Kết nối Internet; Chụp ảnh, quay video; Cài đặt ứng dụng (nhắn tin, xem bản đồ, học tập…); Giải trí (xem phim, nghe nhạc); Thanh toán điện tử…

[2] Interner là mạng kết nối toàn cầu cho phép mọi người ở khắp nơi trên thế giới truyền tải và trao đổi thông tin với nhau. Nhờ Internet, chúng ta có thể: Truy cập thông tin; Gửi/nhận email; Học trực tuyến; Mua bán hàng hóa; Sử dụng mạng xã hội

[3] Mạng xã hội là nơi trên Internet cho phép người dùng tạo tài khoản, kết nối, chia sẻ thông tin, hình ảnh, video, và giao tiếp với người khác. Ví dụ: Facebook, Zalo, YouTube, TikTok….