Nữ công chức người dân tộc thiểu số phát huy tinh thần tự học và học tập suốt đời theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đề cao vai trò của việc học tập và tự học. Người khẳng định: “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời”, bởi xã hội luôn vận động, tri thức không ngừng phát triển, nếu không học tập sẽ bị tụt hậu và không thể đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Tư tưởng đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị, đặc biệt trong bối cảnh đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới với sự bùng nổ mạnh mẽ của khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đối với đội ngũ cán bộ, công chức nói chung và nữ công chức người dân tộc thiểu số nói riêng, việc phát huy tinh thần tự học và học tập suốt đời theo tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ là yêu cầu khách quan của công việc mà còn là động lực quan trọng để hoàn thiện bản thân, nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Hình 1. Nữ công chức người dân tộc thiểu số tại Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai noi gương Bác Hồ về tinh thần tự học và học tập suốt đời

Trước hết, cần hiểu rõ khái niệm “tự học” là quá trình người học chủ động tiếp thu tri thức mà không phụ thuộc hoàn toàn vào người dạy, tự xác định mục tiêu, nội dung, phương pháp học tập và tự kiểm tra kết quả. “Học tập suốt đời” là quá trình học liên tục trong suốt cuộc đời, không giới hạn bởi tuổi tác, không gian hay thời gian, nhằm không ngừng hoàn thiện tri thức và kỹ năng. 

Tư tưởng “tự học và học tập suốt đời” bắt nguồn từ truyền thống hiếu học của dân tộc Việt Nam, tinh hoa văn hóa nhân loại và đặc biệt là Chủ nghĩa Mác - Lênin. Trong quá trình bôn ba tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng gần 30 năm ở nước ngoài (1911-1941), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã hình thành một quan niệm rất đặc sắc về học tập: “Tri thức chân chính không chỉ được tiếp thu từ sách vở mà còn phải được kiểm nghiệm, bổ sung và hoàn thiện thông qua thực tiễn lao động, đấu tranh cách mạng và cuộc sống của Nhân dân”. Đây không phải là nhận thức mang tính lý luận thuần túy mà được đúc kết từ chính trải nghiệm của Người trên hành trình tìm đường giải phóng dân tộc. Năm 1911, khi rời Bến Nhà Rồng ra đi tìm đường cứu nước, Nguyễn Tất Thành mới chỉ được trang bị những kiến thức cơ bản từ nhà trường và truyền thống yêu nước của dân tộc. Tuy nhiên, Người sớm nhận ra rằng những kiến thức đó chưa đủ để giải đáp câu hỏi làm thế nào cứu nước, cứu dân. Vì vậy, trong suốt hành trình qua nhiều quốc gia ở châu Á, châu Âu, châu Phi và châu Mỹ, Người vừa lao động kiếm sống vừa quan sát xã hội, tìm hiểu đời sống của các tầng lớp nhân dân lao động. Người từng làm phụ bếp trên tàu biển, cào tuyết, đốt lò, phụ việc trong khách sạn, làm thợ ảnh, làm báo... Chính những công việc tưởng như giản đơn đó đã giúp Người trực tiếp tiếp xúc với cuộc sống của giai cấp công nhân và người lao động ở nhiều quốc gia, từ đó hiểu rõ hơn bản chất của chủ nghĩa thực dân và tình cảnh chung của các dân tộc bị áp bức. Trong quá trình tìm đường cứu nước, Người đã tự học nhiều ngoại ngữ, nghiên cứu nhiều hệ tư tưởng và tích lũy tri thức từ thực tiễn các phong trào cách mạng thế giới. Ngay cả khi đã là Chủ tịch nước, Người vẫn duy trì thói quen đọc sách, ghi chép và học hỏi mỗi ngày. Điều đó chứng minh rằng tự học không phụ thuộc vào hoàn cảnh, mà phụ thuộc vào ý chí và phương pháp. 

Từ thực tiễn ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhận thấy rằng nếu chỉ đọc sách mà không gắn với đời sống thực tế thì rất dễ rơi vào giáo điều. Người từng chỉ rõ: “Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông. Thực tiễn mà không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng”. Quan điểm này phản ánh sự thống nhất giữa học tập lý luận và tổng kết thực tiễn, giữa tri thức sách vở và kinh nghiệm cuộc sống. Trước khi đọc Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của Vladimir Ilyich Lenin năm 1920, Người đã nhiều năm nghiên cứu các học thuyết chính trị khác nhau và quan sát thực tiễn xã hội tư bản chủ nghĩa. Chính sự trải nghiệm thực tế đã giúp Người nhận ra giá trị cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam. Người kể lại: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao”. Điều đó cho thấy việc tiếp thu lý luận của Người không phải là sự tiếp nhận thụ động mà là kết quả của quá trình đối chiếu, kiểm nghiệm với thực tiễn mà Người đã trải qua. Không chỉ học từ thực tiễn quốc tế, Hồ Chí Minh còn đặc biệt đề cao việc học từ Nhân dân. Người khẳng định: “Học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học Nhân dân”. Theo Người, Nhân dân là nguồn tri thức vô tận bởi chính Nhân dân là chủ thể sáng tạo ra lịch sử, là người trực tiếp lao động sản xuất và giải quyết những vấn đề của cuộc sống. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên đi cơ sở, gặp gỡ đồng bào, chiến sĩ để lắng nghe ý kiến, tìm hiểu thực tiễn. Nhiều chủ trương, quyết sách quan trọng được hình thành từ việc tổng kết kinh nghiệm của quần chúng và thực tiễn cách mạng.

Nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tự học và học tập suốt đời thể hiện ở ba phương diện cơ bản gồm: (1) Học tập phải có mục đích, động cơ đúng đắn, học để làm việc, làm người, phụng sự Tổ quốc và Nhân dân; (2) Học phải đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn; (3) Học tập là quá trình diễn ra suốt đời, ở mọi lúc, mọi nơi và từ mọi đối tượng. 

Trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng nền hành chính hiện đại, thực hiện mô hình chính quyền đô thị theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả gắn với chuyển đổi số và cải cách hành chính, tinh thần tự học và học tập suốt đời theo tư tưởng Hồ Chí Minh ngày càng trở thành yêu cầu thiết yếu đối với mỗi cán bộ, công chức. Tại Sở Dân tộc và Tôn giáo thành phố Đồng Nai, việc học tập, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, lý luận chính trị và kỹ năng số đã trở thành nét đẹp trong văn hóa công sở, góp phần xây dựng đội ngũ công chức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới. Hiện nay, Sở có 46 công chức (22 nữ và 24 nam); trình độ chuyên môn gồm 19 thạc sĩ, 26 cử nhân và 01 trung cấp; trong đó có 07 công chức là người dân tộc thiểu số (06 nam, 01 nữ). Đội ngũ công chức của Sở, trong đó có nữ công chức người dân tộc thiểu số, là lực lượng trực tiếp tham mưu, triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước trên lĩnh vực dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo. Với nhận thức sâu sắc về vai trò của tri thức và yêu cầu không ngừng nâng cao năng lực trong thời đại số, mỗi công chức luôn chủ động học tập, nghiên cứu, cập nhật kiến thức mới, từng bước hoàn thiện trình độ chuyên môn, kỹ năng số và phương pháp làm việc hiện đại nhằm nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân. Riêng trong năm 2025, Sở đã cử 52 lượt công chức tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng, tập huấn ở nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau. Bên cạnh việc tham gia các chương trình đào tạo chính quy, nhiều công chức, đặc biệt là nữ công chức và công chức người dân tộc thiểu số, đã phát huy tinh thần tự học thông qua việc chủ động nghiên cứu văn bản, tài liệu chuyên môn, sách, báo; tham gia các khóa học trực tuyến trên nền tảng số; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin và các công cụ trí tuệ nhân tạo trong công tác tham mưu, tổng hợp báo cáo và xử lý công việc hằng ngày. 

Hơn ai hết, nữ công chức người dân tộc thiểu số hiểu rằng con đường khẳng định năng lực và đóng góp cho xã hội không thể tách rời việc học tập, tự học và học tập suốt đời. Dù còn những khó khăn nhất định về điều kiện, hoàn cảnh hay cơ hội tiếp cận tri thức, mỗi người vẫn luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, ý chí vươn lên, chủ động tiếp thu kiến thức mới, làm chủ công nghệ và không ngừng đổi mới tư duy, phương pháp làm việc. Với quyết tâm hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị được giao, việc học tập và làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh về tự học, tự rèn luyện đã trở thành động lực để mỗi nữ công chức người dân tộc thiểu số tiếp tục cống hiến, trưởng thành và đóng góp tích cực vào sự phát triển của cơ quan, đơn vị và địa phương.

Hình 2. Các báo cáo viên pháp luật thành phố Đồng Nai (trong đó có nữ tri thức người dân tộc thiểu số) tham dự Hội nghị tập huấn quý II năm 2026 với chuyên đề “Ứng dụng công nghệ thông tin, thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật”

Trước yêu cầu ngày càng cao của công tác quản lý nhà nước trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, việc phát huy tinh thần tự học và học tập suốt đời theo tư tưởng Hồ Chí Minh đối với nữ công chức người dân tộc thiểu số cần được tiếp tục quan tâm, thực hiện hiệu quả thông qua một số nội dung sau:

Một là, nâng cao nhận thức về ý nghĩa, tầm quan trọng của tự học và học tập suốt đời. Mỗi nữ công chức người dân tộc thiểu số cần xác định học tập là trách nhiệm, đồng thời là nhu cầu tự thân để không ngừng hoàn thiện phẩm chất chính trị, đạo đức công vụ, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng số, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Hai là, chủ động học tập, cập nhật kiến thức và làm chủ công nghệ. Bên cạnh việc tham gia các lớp đào tạo, bồi dưỡng, cần tích cực nghiên cứu văn bản, tài liệu chuyên môn, học tập trên các nền tảng số, nâng cao trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin và kỹ năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công việc; qua đó nâng cao năng suất lao động, chất lượng tham mưu và hiệu quả thực thi công vụ.

Ba là, gắn việc học tập với thực tiễn công tác và nhiệm vụ được giao. Thông qua quá trình tham mưu, giải quyết công việc, tiếp xúc với Nhân dân, đồng bào dân tộc thiểu số và các tổ chức tôn giáo, mỗi nữ công chức cần thường xuyên rút kinh nghiệm, bổ sung kiến thức, nâng cao kỹ năng xử lý tình huống và năng lực tham mưu, đáp ứng tốt hơn yêu cầu công việc.

Bốn là, phát huy tinh thần học hỏi từ đồng chí, đồng nghiệp và Nhân dân. Thực hiện lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học Nhân dân”, mỗi nữ công chức người dân tộc thiểu số cần tích cực trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ kiến thức, học hỏi những cách làm hay, mô hình hiệu quả, đồng thời gần dân, hiểu dân để nâng cao chất lượng phục vụ Nhân dân.

Năm là, xây dựng ý chí phấn đấu, tinh thần vượt khó và khát vọng vươn lên. Đối với nữ công chức người dân tộc thiểu số, tự học và học tập suốt đời không chỉ là con đường nâng cao trình độ, khẳng định năng lực bản thân mà còn là cách đóng góp thiết thực vào sự phát triển của cơ quan, địa phương và công cuộc xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả trong kỷ nguyên số.

Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Học để làm việc, làm người, làm cán bộ”, mỗi nữ công chức người dân tộc thiểu số cần không ngừng phát huy tinh thần tự học, chủ động tiếp cận tri thức mới, nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng số và năng lực thích ứng với yêu cầu của thời đại. Việc học tập suốt đời không chỉ giúp hoàn thiện bản thân, khẳng định năng lực và vị trí của người phụ nữ trong xã hội mà còn góp phần nâng cao chất lượng thực thi công vụ, phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn. Đây cũng là cách thiết thực để học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, góp phần xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức người dân tộc thiểu số có phẩm chất, năng lực, uy tín, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên số./.  

1. ^

   Hồ Chí Minh phát biểu tại Lớp nghiên cứu chính trị khóa I, Trường Đại học Nhân dân Việt Nam, ngày 21/7/1956; in trong Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 8, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật

2. ^

    Hồ Chí Minh toàn tập, NXB Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, tập 11, tr. 95.

3. ^

    Hồ Chí Minh toàn tập, tập 12, tr. 562

4. ^

    Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, tr. 361